شکلای مختلف سلولای خونی عبارت ان از گلبولای قرمز، گلبولای سفید و پلاکتا. وقتی قسمتی از پوست آسیب می بینه، پلاکتا با تشکیل لخته از ادامه خون ریزی جلوگیری می کنن. اگه شدت آسیب خیلی بد باشه و درمان نشده بمونه، ممکنه که فرد بر اثر خون ریزی کنترل نشده با تهدید مرگ روبه رو شه. در این مقاله همراه ما باشین تا شما رو با علائم، علل و راه های تشخیص و درمان پایین بودن پلاکت خون آشنا کنیم.

 

علائم پایین بودن پلاکت خون

همونجوریکه گفته شد، بروز علائم پایین بودن پلاکت خون خیلیِ این آسیب بستگی داره. در موارد کم، مثلا اگه پایین بودن پلاکت خون به دلیل بارداری باشه، معمولا علائمی ایجاد نمی شه. اما در موارد خیلی بد تر ممکنه به خون ریزی کنترل نشده بینجامد که نیازمند فوریتای پزشکیه.

علائم پایین بودن پلاکت خون عبارت ان از:

  • پورپورا (کبودیای قرمز، بنفش یا قهوه ای)؛
  • پِتِشی (لکهای جوش مانندی که به شکل نقاط کوچیک قرمز یا قهوه ای دیده می شن)؛
  • خون ریزی از بینی و لثها؛
  • خون ریزی از زخما به مدت طولانی یا بندنیامدن خودبه خودی خون ریزی؛
  • خون ریزی سنگین در زمان قاعدگی؛
  • خون ریزی از مقعد؛
  • وجود خون در ادرار یا مدفوع.

در موارد خیلی بد تر ممکنه که خون ریزی داخلی ایجاد شه. علائم خون ریزی داخلی عبارت ان از وجود خون در ادرار یا مدفوع و استفراغ خونی یا خیلی تیره. اگه متوجه علائم خون ریزی داخلی شدید، فورا به نزدیک ترین مرکز درمانی مراجعه کنین.

پایین بودن پلاکت خون به کم موجب بروز خون ریزی مغزی می شه. اما اگه میدونید که پلاکت خون تون پایینه و علائمی مثل سردرد یا هرگونه مشکل عصبی دارین، حتما با دکتر تون در بین بذارین.

علل پایین بودن پلاکت خون

علل احتمالی پایین بودن پلاکت خون عبارت ان از:

۱. مریضیای مغز استخوان

مغز استخوان به بافت اسفنجی داخل استخوان گفته می شه و محل تولید اجزای تشکیل دهنده ی خون مثل پلاکت هاست. اگه مغز استخوان قادر به تولید پلاکتای کافی نباشه، بدن به کمبود پلاکت دچار میشه. مهم ترین عللی که باعث کاهش تولید پلاکتا به وسیله مغز استخوان می شن، عبارت ان از:

  • کم خونی آپلاستیک؛
  • کمبود ویتامین ب۱۲؛
  • کمبود فولات؛
  • کمبود آهن؛
  • عفونتای ویروسی مثل ایدز، اِپشتاین بار و آبله مرغان؛
  • شیمی درمانی، پرتودرمانی یا روبرو شدن با مواد شیمیایی سمی؛
  • مصرف بیش ازحد الکل؛
  • سیروز کبدی؛
  • لوسمی؛
  • میلودیسپِلازی.

۲. پوچی پلاکتا

هر پلاکت در بدن سالم حدود ۱۰ روز قادر به زندگیه. پایین بودن پلاکت خون می تونه به دلیل پوچی بیش ازحد پلاکتا در بدن باشه که از عللی مثل مصرف بعضی داروهای خاص شامل داروهای مُدِر و ضدتشنج ناشی می شه. پوچی شمار زیاد پلاکتا در بدن می تونه علامت یکی از وضعیتای زیر باشه:

  • هایپِروِسپلنیسم یا بزرگ شدن طحال؛
  • مشکلات خودایمنی؛
  • بارداری؛
  • عفونت میکروبی در خون؛
  • ایدیوپاتیک ترومبوسیتوپِخوب پورپورا (ITP)؛
  • ترومبوتیک ترومبوسیتوپِخوب پورپورا (TTP)؛
  • سندرم هِمولیتیک اورِمیک؛
  • انعقاد داخل عروقی منتشره (DIC).

تشخیص پایین بودن پلاکت خون

اگه دکتر به پایین بودن پلاکت خون شک کنه، اول معاینه ای بالینی انجام میده تا ببینه که در بدن تون هیچ علامتی از کبودی یا پِتِشی هست یا نه. ممکنه که دکتر روی شکم تون رو فشار بده تا اندازه طحال رو بررسی کنه. درمورد سابقه خانوادگی مشکلات خون ریزی هم شاید از شما سؤال کنه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پاک کردن لکه روغن از لباس با ۴ روشی که اثری از اون برجای نمی گذارد "

۱. شکلای مختلف آزمایش خون

واسه تشخیص پایین بودن پلاکت خون لازمه که آزمایش کامل شمارش سلولای خونی (CBC) انجام شه. دکتر می تونه از نتایج این آزمایش تعداد سلولای خونی مریض ازجمله پلاکتا رو بفهمد. ممکنه دکتر صلاح ببینه که خون تون از دید آنتی بادیایی که بدن علیه پلاکتا تولید می کنه، آزمایش شه. این آنتی بادیا پروتئینایی هستن که پلاکتا رو از بین می برن و بعضی وقتا بر اثر مصرف بعضی داروهای خاص مثل کلوپیدوگرِل (پلاویکس) و بعضی وقتا هم به عللی نامعلوم تولید می شن. ضمنا شاید احتیاج باشه که آزمایشای مربوط به تشکیل لخته مثل آزمایش زمان نسبی ترومبوپلاستین (PTT) و آزمایش زمان پروترومبین (PT) هم انجام شن. انجام این آزمایشا فقط به نمونه گیری ساده از خون احتیاج داره. در آزمایشگاه مواد شیمیایی خاصی رو به نمونه اضافه می کنن تا ببینن چقدر طول می کشه تا خونِ آزمایش شده لخته شه.

۲. سونوگرافی

اگه دکتر معالج احساس کنه که طحال تون بزرگ شده، باید سونوگرافی انجام بدین. سونوگرافی ازطریق امواج صدا کار می کنه و طبق تصویری که از طحال تون به دست می ده، دکتر می تونه بفهمد که طحال تون دارای اندازه طبیعیه یا نه.

۳. بیوپسی و آسپیراسیون مغز استخوان

اگه دکتر معالج احساس کنه که پایین بودن پلاکت خون تون به دلیل وجود مشکلات مربوط به مغز استخوان ایجاد شده، آسپیراسیون مغز استخوان تجویز می کنن. یعنی با استفاده از یک سوزن مقدار کوچیکی از مغز استخوان رو واسه بررسی بیشتر از بافت استخوانی جدا می کنن. بیوپسی مغز استخوان هم ممکنه تجویز شه. در این روش به وسیله یک سوزن از مغز استخوان نمونه ورداری می شه و نمونه هم معمولا از استخوان لگن خاصره گرفته میشه. آسپیراسیون و بیوپسی به عنوان دو روش بررسی مغز استخوان ممکنه هم زمان انجام شن.

درمان پایین بودن پلاکت خون

نوع درمان پایین بودن پلاکت خون به دلیل ریشه ای مریضی و هم شدت این آسیب بستگی داره. اگه شدت آسیب کم باشه، ممکنه درمان خاصی تجویز نشه و فقط باید تحت نظر باشین. شاید دکتر معالج صلاح ببینه که به پیشنهادای زیر عمل کنین تا وضعیت تون خیلی بد تر نشه:

  • پرهیز از ورزشای برخوردی؛
  • پرهیز از فعالیتای دارای احتمال ایجاد خون ریزی یا کبودی؛
  • محدود کردن مصرف الکل؛
  • قطع یا تغییر داروهایی که روی پلاکتای خون اثر می ذارن مثل آسپرین و ایبوپروفن.

اما اگه شدت آسیب خیلی بد تر باشه، به درمانای جدی احتیاج هستش. ازجمله ی این راهکارها عبارت ان از:

  • تزریق خون یا پلاکت؛
  • تغییر داروهایی که باعث کاهش شمار پلاکتا در خون می شن؛
  • استروئیدها؛
  • ایمنوگلوبولین؛
  • کورتیکواستروئیدها (جلوی آنتی بادیای پلاکتی رو می گیرن)؛
  • داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی؛
  • اِسپلِنِکتومی (جراحی برداشتن طحال).

پس تموم کسائی که پلاکت خون شون پایینه، به درمان خاصی احتیاج ندارن. بعضی علل ایجادکننده ی این آسیب پس از یه مدت برطرف می شن و شمار پلاکتای خون به میزان طبیعی برمی گرده. اما درصورت وخامت آسیب باید دلیل ریشه ای مریضی رو پیدا و درمان کرد.



دسته‌ها: آموزشی